Sprawa mandatu w wysokości 2500 zł za zastosowanie niewłaściwej stawki VAT do pizzy z krewetkami wywołała w ostatnich dniach ogromne emocje. Dla wielu osób jest symbolem absurdów polskiego systemu podatkowego. Jednak nie jest to pierwszy przypadek, gdy działania organów skarbowych budzą kontrowersje – całość przypomina głośną sprawę mechanika, ukaranego za wymianę żarówki bez wystawienia paragonu. Tymczasem urzędniczki wcale nie musiały karać – istnieje ważny przepis, który warto przypomnieć. Ważne również aby zmieniać podejście urzędników i ostro piętnować głupotę oraz represyjność.
Przepisy o zakupie kontrolowanym wprowadzono w ramach tak zwanego Polskiego Ładu, czyli doprowadzającego do szału właścicieli firm pakietu przepisów. A polski system VAT już bez tego od wielu lat był krytykowany za zbytnie skomplikowanie.
W sprawie pizzy nawet niewielka zmiana składu produktu,może oznaczać konieczność zastosowania innej stawki podatku (krewetki to według urzędników towar luksusowy). Jeśli mamy pizzę z dodatkiem owoców morza pojawiły się wątpliwości dotyczące prawidłowej klasyfikacji produktu na potrzeby VAT. Jeżeli przedsiębiorca zastosuje stawkę niższą od wymaganej, organy podatkowe mogą uznać to za uszczuplenie należności podatkowej.
Sama konstrukcja przepisów powoduje, że przedsiębiorca często musi analizować nie tylko ustawę o VAT, ale również klasyfikacje statystyczne i interpretacje podatkowe. Dla małej restauracji oznacza to konieczność poruszania się w skomplikowanym systemie, który nie zawsze daje jednoznaczne odpowiedzi. I już wracamy do motoryzacji
Przypadek mechanika i zakup kontrolowany
Podobne emocje wywoływały wcześniej kontrole prowadzone w warsztatach samochodowych, punktach usługowych czy zakładach wulkanizacyjnych. Najbardziej znana była sprawa mechanika ukaranego po sprzedaży żarówki podczas kontroli. W przestrzeni publicznej pojawiały się również opisy sytuacji, w których kontrolujący korzystali z momentów największego natężenia pracy przedsiębiorcy, dokonując drobnych zakupów i sprawdzając, czy sprzedaż zostanie prawidłowo zaewidencjonowana.
Nie oznacza to oczywiście, że przedsiębiorcy zawsze są bez winy. Zdarzają się przypadki świadomego zaniżania podatków, nierejestrowania sprzedaży czy stosowania nieprawidłowych stawek VAT. Kodeks karny skarbowy przewiduje jednak ważne ograniczenie karania. A chodzi o art. 1 § 2 Kodeksu karnego skarbowego stanowi, że nie jest przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. To jedna z fundamentalnych zasad prawa karnego skarbowego.
Oznacza ona, że nie każde naruszenie przepisów automatycznie powinno prowadzić do ukarania sprawcy. Organy muszą ocenić między innymi skalę naruszenia, jego skutki finansowe, okoliczności zdarzenia oraz stopień zawinienia. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że odpowiedzialność karna skarbowa nie może sprowadzać się wyłącznie do mechanicznego stwierdzenia, że doszło do naruszenia przepisu.
Czy mandat zawsze jest właściwym rozwiązaniem?
Jeżeli restaurator sprzedał jedną pizzę z błędnie naliczonym VAT-em, a różnica podatku wynosiła kilka złotych, pojawia się pytanie, czy rzeczywiście mamy do czynienia z czynem wymagającym ukarania mandatem karnym skarbowym. Jeśli mechanik nie wydał paragonu to czy na pewno mamy tu poważny problem? Nie. Bo podobne wątpliwości mogą dotyczyć jednorazowego błędu kasjera, pomyłki przy wystawianiu paragonu czy incydentalnego uchybienia w niewielkiej firmie.
Potrzebna deregulacja i zmiana mentalności urzędników
Podobnie jak w przypadku błędu systemu CANARD i próby przerzucenia odpowiedzialności na kierowców i przedsiębiorców, w przypadku tych wszystkich spraw skarbowych brakuje dobrej woli, empatii i zrozumienia. Przedsiębiorcy oczekują przede wszystkim prostych i jednoznacznych reguł. Jeżeli o wysokości podatku decydują szczegóły receptury lub klasyfikacji produktu, ryzyko popełnienia błędu staje się bardzo wysokie Celem państwa nie może być karanie człowieka za każdą najmniejszą pomyłkę, lecz skuteczne zwalczanie rzeczywistych nadużyć podatkowych.
