Unia Europejska chce podwoić udział energii elektrycznej. Tańsze ładowanie, leasing elektryków i reforma ETS

Komisja Europejska przedstawiła plan, który ma uczynić Europę pierwszym na świecie elektrokontynentem. Bruksela chce przyspieszyć zastępowanie benzyny, oleju napędowego i gazu energią elektryczną w samochodach, ogrzewaniu, przemyśle oraz transporcie ciężkim. Dokument nazwany Electrification Action Plan został opublikowany 17 lipca 2026 roku. Towarzyszy mu projekt reformy europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji EU ETS.

Komisja łączy oba tematy. Większe zużycie energii elektrycznej wymaga tańszego prądu, rozbudowanych sieci oraz ogromnych inwestycji. Pieniądze z handlu uprawnieniami do emisji mają w większym stopniu wracać do przemysłu i finansować jego modernizację.

Udział energii elektrycznej ma wzrosnąć z 23 do 46%

Energia elektryczna odpowiada obecnie za około 23% końcowego zużycia energii w Unii Europejskiej. Wskaźnik pozostawał przez ostatnią dekadę praktycznie bez większych zmian. Komisja chce osiągnąć około 32% w 2030 roku oraz 46% w 2040 roku. Wzrost ma nastąpić poprzez upowszechnienie samochodów elektrycznych, pomp ciepła, elektrycznych procesów przemysłowych, magazynów energii oraz nowych sposobów zarządzania zużyciem prądu.

Bruksela uzasadnia projekt bezpieczeństwem gospodarczym. Europa sprowadza ogromne ilości ropy i gazu, przez co pozostaje podatna na kryzysy polityczne, wojny, sankcje oraz wahania cen na światowych rynkach. Większość energii elektrycznej może powstawać lokalnie z atomu, wiatru, słońca, wody i innych źródeł. Komisja szacuje, że osiągnięcie celu na 2040 rok mogłoby ograniczyć wydatki Unii na import paliw kopalnych nawet o 260 mld euro rocznie.

Tańsze ładowanie, więcej elektryków

Transport należy do sektorów najmocniej uzależnionych od paliw kopalnych. Około 90–95% wykorzystywanej w nim energii nadal pochodzi z ropy i innych paliw. Komisja chce zwiększyć liczbę samochodów elektrycznych poprzez obniżenie kosztów zakupu i użytkowania. W planie pojawia się między innymi społeczny leasing pojazdów elektrycznych, kierowany do gospodarstw domowych, dla których zakup nowego auta pozostaje poza zasięgiem finansowym.

Państwa członkowskie mają otrzymać wsparcie przy tworzeniu programów umożliwiających użytkowanie samochodu za stosunkowo niską miesięczną opłatę. Umowa mogłaby zawierać prawo wykupu pojazdu po zakończeniu leasingu za wcześniej ustaloną wartość. Komisja proponuje również łączenie społecznego leasingu z dofinansowaniem domowej ładowarki oraz dostępem do tańszych publicznych punktów ładowania.

Podobny system działa już we Francji. Europejski plan nie tworzy jednak jednego programu automatycznie dostępnego we wszystkich państwach. Szczegółowe zasady, budżety i kryteria dochodowe będą zależały od decyzji krajowych rządów.

Samochód elektryczny ma ładować się wtedy, gdy prąd jest tani

Ważnym elementem planu jest inteligentne ładowanie. Samochód podłączony do gniazdka przez wiele godzin nie musi pobierać pełnej mocy natychmiast po powrocie właściciela do domu. System może rozpocząć ładowanie nocą, w chwili niskiego zapotrzebowania albo podczas wysokiej produkcji energii z wiatru i słońca. Kierowca ustala godzinę wyjazdu i wymagany poziom naładowania, a oprogramowanie wybiera korzystny moment poboru energii. Do tego potrzebne są inteligentne liczniki, taryfy dynamiczne, odpowiednie ładowarki i sprawna wymiana danych pomiędzy samochodem, operatorem sieci oraz sprzedawcą energii. Komisja chce przyspieszyć instalowanie inteligentnych liczników i zmienić sposób naliczania opłat sieciowych. Klient korzystający z prądu w sposób wspierający sieć powinien otrzymać finansową korzyść.

Akumulator samochodu ma wspierać dom i sieć

Kolejnym kierunkiem jest ładowanie dwukierunkowe. Samochód może wtedy pobierać energię oraz oddawać ją do budynku albo sieci. Miliony akumulatorów zaparkowanych przez większą część dnia tworzą ogromny rozproszony magazyn energii. Część zgromadzonego prądu może zostać wykorzystana w godzinach największego zapotrzebowania, a następnie uzupełniona nocą lub w czasie nadwyżki produkcji. Właściciel samochodu mógłby otrzymywać wynagrodzenie za udostępnienie części pojemności akumulatora. Technologia V2G i V2H nadal wymaga jednolitych standardów, odpowiednich taryf, kompatybilnych ładowarek oraz regulacji dotyczących sprzedaży energii. Plan Komisji ma przyspieszyć ich przygotowanie i wprowadzenie na większą skalę.

Ciężarówki elektryczne potrzebują nowych korytarzy ładowania

Komisja poświęca osobną część dokumentu transportowi ciężkiemu. Elektryczne samochody ciężarowe potrzebują ładowarek o mocy wielokrotnie wyższej od punktów używanych przez auta osobowe. Plan zakłada koordynację rozwoju infrastruktury dla elektrycznych ciężarówek przy najważniejszych trasach sieci TEN-T. Bruksela chce rozszerzać korytarze czystego transportu oraz stworzyć europejski instrument ograniczający ryzyko inwestycji w stacje ładowania dla ciężkich pojazdów. Operator budujący megawatową stację potrzebuje pewności, że liczba ciężarówek wzrośnie i inwestycja zacznie zarabiać. Przewoźnik kupujący elektryczny ciągnik potrzebuje gwarancji dostępności ładowarek. Unia próbuje przerwać ten wzajemny impas.

Do 2040 roku infrastruktura ma umożliwiać zasilanie bateryjne około 40% unijnej floty samochodów ciężarowych.

Komisja przyznaje, że prąd jest zbyt drogi

Najciekawsza część dokumentu dotyczy cen. Komisja otwarcie przyznaje, że energia elektryczna bywa trzykrotnie droższa od gazu w przeliczeniu na jednostkę energii. Taka relacja zniechęca firmy do elektryfikacji procesów przemysłowych i utrudnia gospodarstwom domowym przechodzenie na pompy ciepła. Dotyka również właścicieli samochodów, szczególnie korzystających głównie z drogich szybkich ładowarek publicznych. Państwa członkowskie miałyby otrzymać większą swobodę w obniżaniu niektórych opłat sieciowych i podatków. Preferencje mogą obejmować odbiorców elastycznie korzystających z energii, wspólnoty energetyczne oraz przedsiębiorstwa przemysłowe.

Komisja chce również zmienić strukturę rachunków w taki sposób, aby inwestycje w elektryfikację były opłacalne w całym okresie użytkowania urządzenia lub samochodu.

Reforma ETS ma dać przemysłowi więcej czasu

Równolegle Komisja przedstawiła projekt zmian w EU ETS. System obejmuje elektrownie, przemysł energochłonny, lotnictwo i część transportu morskiego. Przedsiębiorstwo musi posiadać uprawnienie do każdej wyemitowanej tony CO₂. Liczba uprawnień stopniowo maleje, co podnosi koszt emisji i zachęca do inwestowania w czystsze technologie. Komisja proponuje teraz wolniejsze ograniczanie dostępnej puli. Roczny współczynnik redukcji ma wynosić 3,7% w latach 2031–2035 i 1,7% w latach 2036–2040. Obecny poziom to 4,3%.

Przemysł otrzyma dodatkową przestrzeń na przeprowadzenie kosztownych modernizacji.

Darmowe uprawnienia pozostaną do 2038 roku

Przemysł stalowy, cementowy i inne sektory narażone na konkurencję spoza Unii otrzymają darmowe uprawnienia dłużej, niż zakładano wcześniej. Ich pełne wycofanie zostało przesunięte z 2034 na 2038 rok. Komisja stawia jednak warunek. Od 2031 roku przedsiębiorstwo ma otrzymać 80% darmowej puli po przedstawieniu wiarygodnego planu inwestycji w dekarbonizację prowadzonej w Europie.

Pozostałe 20% zostanie przekazane po wykonaniu zaplanowanych inwestycji. Łączna wartość nakładów powinna odpowiadać co najmniej wartości otrzymanych darmowych uprawnień.

Dziesięć procent najbardziej efektywnych instalacji przemysłowych ma zostać zwolnione z części tych wymagań.

Pieniądze z ETS mają wracać do europejskich fabryk

System ETS wygenerował od 2013 roku ponad 260 mld euro wpływów. Znaczna część pieniędzy trafiała do budżetów państw członkowskich, które wykorzystywały je zgodnie z krajowymi priorytetami. Komisja proponuje, aby co najmniej 50% przyszłych dochodów krajowych z ETS finansowało modernizację sektorów objętych systemem. Zasada ma być prosta: pieniądze wpłacane przez przemysł wracają do przemysłu w formie inwestycji. Do 2030 roku ma powstać ETS Investment Booster o wartości około 30 mld euro. Będzie pierwszą częścią planowanego Banku Dekarbonizacji Przemysłu, którego docelowy potencjał ma sięgać 100 mld euro.

Od 2031 roku przedsiębiorstwa będą mogły ubiegać się o wsparcie z kolejnej puli uprawnień, której wartość Komisja szacuje na około 70 mld euro.

Polska może skorzystać z Funduszu Modernizacyjnego

Reforma przewiduje kontynuację Funduszu Modernizacyjnego po 2030 roku. Instrument wspiera państwa o niższych dochodach w przebudowie energetyki, sieci i przemysłu. Polska należy do jego największych beneficjentów. Dalsze funkcjonowanie funduszu może finansować magazyny energii, modernizację sieci, odnawialne źródła, ciepłownictwo oraz elektryfikację zakładów przemysłowych. Komisja chce przeznaczyć na kontynuację funduszu 280 mln uprawnień do emisji.

Zmiany obejmą lotnictwo, żeglugę i spalarnie

Komisja proponuje rozszerzenie ETS na loty rozpoczynające się w Europie i prowadzące do miejsc oddalonych maksymalnie o 5 tys. kilometrów. System mógłby objąć między innymi połączenia do Dubaju i Stambułu. W żegludze granica wielkości statków objętych systemem ma spaść z 5 tys. do 400 jednostek pojemności brutto. Przewoźnicy morscy otrzymają pulę uprawnień, którą będą mogli wykorzystać do finansowania czystszych paliw i technologii.

Spalarnie odpadów komunalnych mają stopniowo wejść do ETS w latach 2031–2034. Niektóre państwa będą mogły skorzystać z czasowego odstępstwa do 2035 roku.

Reforma ETS a ceny benzyny i oleju napędowego

Lipcowy projekt dotyczy przede wszystkim dotychczasowego EU ETS, obejmującego energetykę, przemysł, lotnictwo i żeglugę. Osobny system ETS2 ma objąć paliwa wykorzystywane w budynkach i transporcie drogowym. Obowiązek rozliczania emisji spadnie na dostawców paliw, którzy mogą przenosić koszt uprawnień na ceny benzyny, oleju napędowego, gazu i węgla. Pełne uruchomienie ETS2 przewidziano obecnie na 2028 rok. Lipcowy plan elektryfikacji nie znosi tego systemu i nie wprowadza jednej, z góry określonej podwyżki cen paliw.

Ostateczny wpływ zależy od ceny uprawnień, polityki podatkowej państwa oraz sposobu wykorzystania Społecznego Funduszu Klimatycznego.

Plan nie zmienia zasad dotyczących roku 2035

Pakiet nie wprowadza nowych limitów emisji dla producentów samochodów i nie zmienia bezpośrednio regulacji dotyczących rejestracji nowych aut po 2035 roku. Dotyczy otoczenia energetycznego, które ma umożliwić realizację elektryfikacji. Komisja chce, aby kierowca miał dostęp do tańszego samochodu, ładowarki, odpowiedniej mocy przyłączeniowej i energii w cenie zachęcającej do rezygnacji z paliwa.

Osobny projekt Komisji dotyczy elektryfikacji dużych flot firmowych od 2028 roku. To właśnie rynek firmowy ma dostarczyć w kolejnych latach dużą liczbę używanych elektryków dostępnych dla klientów prywatnych.

Na razie są to propozycje

Plan działania na rzecz elektryfikacji ma charakter strategiczny. Część działań wymaga osobnych przepisów, decyzji państw członkowskich, nowych programów finansowania i zmian w krajowych taryfach energetycznych. Reforma EU ETS rozpoczyna drogę legislacyjną. Parlament Europejski i państwa członkowskie mogą zmienić tempo redukcji uprawnień, wysokość finansowania, warunki darmowych przydziałów i terminy rozszerzania systemu.

Nasz komentarz

Komisja Europejska zaczyna dostrzegać problem, o którym kierowcy i przemysł mówią od dawna. Samo wyznaczanie kolejnych celów sprzedaży samochodów elektrycznych nie wystarczy: potrzebne są sieci, rozsądne ceny energii, łatwe przyłączenia i realnie dostępne programy finansowania. Europejska elektryfikacja zatrzymała się na poziomie 23%, ponieważ prąd pozostaje drogi, infrastruktura rozwija się nierównomiernie, a koszt początkowy wielu technologii przekracza możliwości gospodarstw domowych i mniejszych przedsiębiorstw.

Największe ryzyko wiąże się z tempem realizacji. Budowa sieci, elektrowni, magazynów i punktów ładowania trwa wiele lat. Europejski przemysł mierzy się z wysokimi cenami energii już dzisiaj.

Źródło: Komisja Europejska, opracowanie redakcja