Jak mały Citroën 5CV objechał dookoła Australię? Cz. 1: W drogę do Darwin

Sierpień 1925 roku. Z Bickley, przedmieścia Perth w Australii Zachodniej, rusza dwóch młodych mężczyzn. Nevill Westwood i Greg Davies pakują się do niewielkiego Citroëna 5CV, samochodu o rozmiarach, które nawet sto lat temu trudno było nazwać imponującymi. Na aucie pojawia się tablica z napisem „Bickley to Darwin”. To właśnie taki był pierwotny plan: przejechać przez zachodnią i północną Australię, dotrzeć do Darwin, a potem wrócić do domu. Samochód został nazwany „Bubsie”. Jest używany, ma za sobą około 48 tysięcy kilometrów i wyprodukowano go w 1923 roku. To Citroën 5CV, model produkowany we Francji od 1921 roku, znany jako „le petit citron”, czyli „mała cytryna”. Większość egzemplarzy miała żółty kolor, ale auto Westwooda było czerwonobrązowe. Niewielkie, lekkie, proste w obsłudze i tanie w eksploatacji. W Australii lat 20. to miało znaczenie.

Kim był Nevill Westwood, który zasiadł za kierownicą Citroëna?

Nevill Westwood wychował się w Lancefield, miejscowości położonej na północnych terenach złotonośnych Australii Zachodniej. Złoto odkryto tam w 1896 roku, kilka lat przed jego narodzinami, więc dorastał w miejscu ukształtowanym przez gorączkę poszukiwaczy, pracę kopalni i atmosferę prowincjonalnego boomu. Gdy miał 18 lat, zaangażował się w ruch adwentystów. Organizacja szukała młodych ludzi gotowych podróżować po odległych częściach Australii, sprzedawać książki religijne, zbierać środki na działalność misyjną i docierać do ludzi żyjących daleko od miast.

Westwood odpowiedział na ten apel. Jego pierwsza wyprawa przez outback odbyła się jeszcze bez samochodu. Wyruszył rowerem i przejechał ponad 1600 kilometrów, odwiedzając kolejne miejscowości i stacje pasterskie. Sprzedawał książki od osady do osady. Spotykał samotnych chrześcijan, poganiaczy bydła, zarządców stacji, księgowych i ludzi żyjących w miejscach, gdzie droga była raczej śladem w pyle niż drogą w europejskim znaczeniu tego słowa. Zarobione pieniądze pozwoliły mu zamienić rower na motocykl. Motocykl dawał większy zasięg, ale szybko pojawiły się problemy techniczne. Westwood dojechał z Perth wzdłuż zachodniego wybrzeża do Port Hedland.

Po drodze jednak zużył tłoki w silniku, używając niewłaściwego oleju. Maszyna zatrzymała się, Westwood zostawił motocykl i szedł pieszo około 100 kilometrów na zachód, w stronę wybrzeża. Dotarł w okolice Carnarvon. Po powrocie do Perth zaczął planować kolejną wyprawę. Tym razem chciał już czterech kół.

Mały Citroën na wielką trasę

W 1925 roku Australia liczyła nieco ponad 6 milionów mieszkańców. Samochodów było około 100 tysięcy. Poza większymi miastami podróżowanie autem oznaczało kurz, piasek, kamienie, rzeki, brody, uszkodzenia, brak paliwa i długie odcinki bez pomocy. Westwood wybrał używanego Citroëna 5CV. Samochód był niewielki, ale miał kilka cech ważnych na takiej trasie. Miał znakomitą opinię, do tego był lekki, prosty w budowie i miał wystarczający prześwit, by radzić sobie na trudniejszym terenie. Jego prędkość maksymalna wynosiła około 50 km/h. W normalnych warunkach nie brzmiało to imponująco, lecz na trasach Australii Zachodniej liczyło się przede wszystkim to, czy auto w ogóle pojedzie dalej.

Citroën 5CV Nevilla Westwooda był wyposażony w czterocylindrowy silnik benzynowy typu C o pojemności 856 cm³. Jednostka rozwijała około 11 KM (8 kW) przy około 2.100 obr./min. i napędzała tylne koła przez 3-biegową skrzynię biegów.

Citroën 5CV był jednym z najważniejszych małych samochodów francuskiej marki po I wojnie światowej. André Citroën wykorzystał doświadczenia masowej produkcji i skierował ofertę do osób szukających taniego, prostego pojazdu. W 1924 roku stał się najlepiej sprzedającym się samochodem marki, osiągając około 30 tysięcy egzemplarzy rocznie i odpowiadając za mniej więcej połowę sprzedaży Citroëna.

Pojechał dookoła Australii z kolegą

Westwood nie chciał jechać sam. Do udziału w wyprawie namówił Grega Daviesa, również misjonarza. Obaj planowali ruszyć przez Australię Zachodnią i Terytorium Północne do Darwin. Przed wyjazdem ustawili się do zdjęcia przy Citroënie. Westwood siedział za kierownicą, Davies stał obok samochodu, trzymając tablicę z napisem „Bickley to Darwin”. Był sierpień 1925 roku. Obaj byli wysocy. Westwood mierzył około 190 centymetrów, Davies był jeszcze o cal wyższy. Wciśnięcie dwóch takich mężczyzn do małego Citroëna 5CV oznaczało wielogodzinne podróże w ciasnocie. Do tego dochodziły książki, zapasy, paliwo, jedzenie, aparaty fotograficzne i sprzęt potrzebny w drodze.

Wyruszyli w głąb lądu do Meekatharry, gdzie zatrzymali się na dłużej. Następnie, w środowe popołudnie, ruszyli dalej. Do zachodu słońca pokonali około 200 kilometrów i dotarli do Bryah Station. Plan zakładał zatrzymywanie się na stacjach pasterskich. Były miejscem noclegu, źródłem informacji, okazją do rozmów i sposobem na sprzedaż książek. Bryah Station przyjęła ich życzliwie. Była wtedy dobrze prosperującą stacją owiec. Dziś jej zabudowania są opisane jako opuszczone i zniszczone, ale w 1925 roku musiało to być ważne miejsce na mapie tej części outbacku.

Przez Three Rivers i Bulloo Downs

Z Bryah Station Westwood i Davies pojechali do Three Rivers Station, położonej przy górnym biegu rzeki Gascoyne. Krajobraz zmieniał się stopniowo. Czerwona ziemia, jasne zarośla, powykręcane eukaliptusy i zimowe niebo tworzyły świat zupełnie inny od wybrzeża i miast. Mały Citroën, petit citron (mała cytryna lub po prostu cytrynka), trzykrotnie przekraczał rzekę na odcinku zaledwie kilku mil. Auto radziło sobie z terenem, który dla wielu większych pojazdów również byłby wyzwaniem. Wieczorem obaj podróżnicy dotarli do Bulloo Downs Station. Wokół rozciągały się coraz bardziej suche tereny z wysoką, trzaskającą trawą, która zapowiadała ryzyko pożarów, gdy nadejdzie lato.

Stacje pasterskie były wówczas osobnym światem. W latach 20. działały jak samowystarczalne osady, były tam zwierzęta, ludzie, handel, zabudowania gospodarcze, stajnie, kwatery pracowników, zagrody i miejsca wypasu. Bulloo Downs miało około 3000 sztuk bydła, duży dom, pomieszczenia dla pracowników, stajnie, obozy i liczne wodopoje zasilane studniami. Dla ludzi z miasta już sama noc spędzona w takim miejscu była lekcją Australii. Westwood i Davies jechali dalej. Wkrótce po opuszczeniu Bulloo Downs minęli okolice Mundiwindi.

Jeszcze nie wiedzieli, jak daleko zajadą.

Krowy, rewolwer i pusty bak

I właśnie w okolicach Mundiwindi rozegrała się jedna z najbardziej filmowych scen początku wyprawy. Przez busz pędziło stado krów. Nevill Westwood opisał później sytuację spokojnie, uznając, że zwierzęta były po prostu ciekawe. Greg Davies widział to inaczej. Sięgnął po torbę, wyjął rewolwer i przygotował się do obrony przed nadbiegającym bydłem. W tym momencie Citroën zakaszlał i zgasł. Silnik przestał jednak działać nie z powodu awarii silnika ani dramatycznego napadu zwierząt. Po sprawdzeniu auta okazało się, że… skończyła się benzyna. Westwood dolał paliwa z zapasów, które wieźli ze sobą, i auto ruszyło dalej.

Bo musicie pamiętać, że wtedy nie było stacji benzynowych. Paliwo trzeba było mieć przy sobie, każdy odcinek drogi wymagał decyzji, czy jechać dalej, gdzie szukać wody, gdzie zatankować i gdzie dotrzeć przed zmrokiem.

Nullagine i droga do Marble Bar

Po Mundiwindi podróżnicy ruszyli przez Nullagine w stronę Marble Bar. To miasto miało już wtedy szczególne miejsce w australijskiej wyobraźni. Uchodziło za jedno z najgorętszych miejsc w kraju. W 1924 roku nawiedziła je fala upałów trwająca 161 dni, podczas której temperatura nie spadła poniżej 37,8 stopnia Celsjusza. Westwood i Davies spędzili tam kilka dni. Po intensywnej jeździe musieli odpocząć: Westwood zabrał w podróż dwa aparaty: jeden do fotografowania, drugi do filmowania. Odpoczynek był potrzebny. Od wyjazdu z Bickley przejechali już setki kilometrów przez Australię Zachodnią, zatrzymując się na stacjach, sprzedając książki, rozmawiając z mieszkańcami i zdobywając środki na dalszą drogę.

W Marble Bar kończy się pierwszy etap tej historii. Mały Citroën 5CV dotarł z Bickley do jednego z najgorętszych miast Australii. Westwood i Davies odpoczęli, udokumentowali okolicę, uzupełnili siły i spakowali samochód do dalszej jazdy. Przed nimi była droga w stronę wybrzeża. Wyprawa, która zaczęła się jako plan przejazdu z Bickley do Darwin, miała wkrótce zamienić się w pełnoprawną podróż dookoła kontynentu.

Citroën „Bubsie” ruszał dalej przez Australi a podróż nabrała nagle rozgłosu. Ale o tym już następnym razem.