Citroën AC4 na gaz drzewny i to w Polsce? A do tego w skansenie, który znajduje się na drodze moich stałych podróży? Samochód, mimo że wiekowy, zrobił na mnie bardzo duże wrażenie. Pojeździć się nie udało, przynajmniej tym razem. Więcej zdjęć znajdziecie w wygodnej galerii pod artykułem.
Na Pomorzu Środkowym czuję się dobrze, choć przecież jam Warszawiak. Tym razem odwiedziłem Kluki. O zakupie zabytkowego Citroëna pisaliśmy już na Francuskie.pl, teraz oddajmy głos osobom, które znają jego historię. Rozmawiam z Gerardem Radeckim, dyrektorem Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, Violettą Tkacz-Laskowską, kierowniczką Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach, oraz Przemysławem Ługowskim z Działu Konserwacji słupskiego muzeum.
Samochód wśród chat i łodzi rybackich
Grzegorz Traczewski: Panie dyrektorze, muzeum w Klukach kojarzyło mi się z pięknymi chatami, łodziami rybackimi i dłubankami. A tu samochód?
Gerard Radecki: To skojarzenie jest jak najbardziej słuszne. Powód, dla którego Citroën z 1932 roku znalazł się w naszych zbiorach, również jest zupełnie oczywisty. Myślę, że opowie o nim pani kierownik.
Violetta Tkacz-Laskowska: Wszystko zaczęło się od badań terenowych, które podjęliśmy kilka lat temu. Rozmawialiśmy z potomkami dawnych mieszkańców Kluk, z potomkami Słowińców. Podczas jednego z wywiadów usłyszeliśmy, że miejscowy karczmarz zajmował się transportem mleka. Miał ciężarówkę, którą woził je do mleczarni w Smołdzinie. Bardzo nas to zainteresowało. Nasz rozmówca wspominał nawet, że jako kilkuletni chłopcy mogli się nią przejechać. Pod warunkiem, że najpierw przez kilka godzin palili pod samochodem.
Mnie, osobie nieznającej się na motoryzacji, zapaliło się wtedy światełko: ale jak to, palili? Okazało się, że chodziło o holzgas. Takie wspomnienie stało się początkiem zainteresowania samochodem na gaz drzewny.
Grzegorz Traczewski: Holzgas, dodajmy, oznacza zasilanie gazem drzewnym. Wykorzystywano do tego odpowiednio dobrane drewno, na ogół drzew liściastych.
Violetta Tkacz-Laskowska: Tak, najlepszy jest chyba buk. Pomyśleliśmy, że pięknie byłoby pokazywać taki samochód w naszym muzeum. Staramy się możliwie wiernie odtwarzać obraz życia dawnych mieszkańców. To muzeum typu wsi: w naturalny sposób pokazujemy fragment dawnych Kluk. Wcześniej szukaliśmy motocykla, ponieważ wiedzieliśmy, że jeden z gospodarzy, którego zagrodę prezentujemy, był jego właścicielem. Nasz kolega konserwator ze Słupska znalazł odpowiedni motocykl.
Gdy trafił już do zbiorów, powiedziałam koledze, właściwie żartując: teraz brakuje nam tylko samochodu na holzgas i będziemy mieli wszystko, czego potrzeba. Kolega zadziałał, samochód się znalazł i później było już z górki.
Citroën AC4 na gaz drzewny. Poszukiwania trwały kilka lat
Grzegorz Traczewski: Przemku, obydwaj siedzimy w temacie pojazdów zabytkowych. Opowiedz o tym samochodzie: co to za auto, jaka konstrukcja, jaki silnik?
Przemysław Ługowski: To Citroën AC4 z 1932 roku, z benzynowym, dolnozaworowym silnikiem o pojemności 1,6 litra i instalacją na gaz drzewny. Pozwalała korzystać z paliwa alternatywnego w okresach trudnego dostępu do benzyny. Poszukiwania trwały kilka lat. Pani Violetta prosiła mnie, żebym się rozejrzał. Takich egzemplarzy nie ma na rynku wiele. Chodziło o niewielką półciężarówkę, odpowiadającą historii przewozu mleka z Kluk do Smołdzina.
Grzegorz Traczewski: Wydaje mi się, że instalację dopasowano specjalnie do tego konkretnego samochodu. Nie zaburza jego linii i nie zmniejsza powierzchni skrzyni ładunkowej.
Przemysław Ługowski: Też mam takie wrażenie. Elementy instalacji mają kształty dopasowane do nadwozia i błotników, odpowiednie podcięcia oraz profile. Były również instalacje uniwersalne, z okrągłymi kotłami ustawianymi na skrzyni, ale odbywało się to kosztem przestrzeni na ładunek. Tutaj tego problemu nie ma: elementy znajdują się z przodu, przy masce. Wydaje mi się, że wykonywały je firmy współpracujące z marką, a nie sam Citroën.
Skąd przyjechał ten egzemplarz?
Grzegorz Traczewski: Zastanawialiśmy się, z jakiej montowni wyjechał ten egzemplarz. Możliwości jest kilka: Niemcy, Warszawa, Francja. Mamy już jakieś przypuszczenia?
Przemysław Ługowski: Jeszcze nie. Trzeba byłoby spróbować ustalić to po numerach. Montownie działały w różnych krajach Europy, a podzespoły pochodziły z Francji. Dlatego francuskie tabliczki znamionowe nie rozstrzygają sprawy. Same AC4 były przed wojną bardzo popularne, bo są dobrze skonstruowane i odporne. W naszym egzemplarzu widać solidną ramę stalową oraz dębową konstrukcję podtrzymującą skrzynię ładunkową. Pomimo upływu lat całość jest solidna i działa.
Grzegorz Traczewski: Wróćmy do silnika. Co to za konstrukcja i jaka pojemność?
Przemysław Ługowski: Benzynowy silnik dolnozaworowy o pojemności 1,6 litra. Zawory znajdują się obok cylindrów, w bloku silnika. To prosta, trwała konstrukcja żeliwna. Mimo tej pojemności moc jest relatywnie niewielka: trzydzieści kilka koni mechanicznych. Przy zasilaniu gazem drzewnym strata mocy mogła wynosić około 30%. Samochód jeździł więc przede wszystkim po to, żeby w ogóle jeździć. Gdyby nie alternatywne zasilanie, przy braku benzyny nie jeździłby w ogóle.
Rysy i przeróbki też należą do historii
Grzegorz Traczewski: Widać też kilka zmian: dołożone kierunkowskazy i tylne lampy. Przednie nadal są przecudnej urody.
Przemysław Ługowski: Takie przeróbki mogą być dyskusyjne z punktu widzenia kolekcjonera. My przyjmujemy jednak, że zmiany dokonane podczas użytkowania są częścią historii pojazdu. Nie będziemy na siłę szukać innych tylnych lamp tylko po to, żeby je podmienić na oryginały. To dotyczy całego obiektu: samochodu, motocykla czy innego muzealnego eksponatu. Ślady użytkowania, rysy i zmiany również opowiadają jego historię.
Grzegorz Traczewski: Dziękuję serdecznie. Mam nadzieję, że niedługo pojawimy się tu znowu, być może uda nam się pojeździć, bo chociaż silnik działa to jeszcze kilka rzeczy wymaga regulacji. Nie mogę się doczekać!
Gaz drzewny – co to jest?
Gaz drzewny, znany również jako holzgas, powstaje w gazogeneratorze, czyli zamontowanej przy samochodzie wytwornicy gazu. Drewno jest tam ogrzewane w wysokiej temperaturze przy ograniczonym dopływie powietrza. Część paliwa spala się, dostarczając ciepła potrzebnego do rozkładu i zgazowania pozostałego materiału. Powstaje mieszanina zawierająca między innymi palny tlenek węgla i wodór. Po schłodzeniu oraz oczyszczeniu z pyłu i związków smolistych gaz miesza się z powietrzem i trafia do cylindrów silnika, gdzie zapala go iskra świecy. Po takie rozwiązanie sięgano przede wszystkim z powodu niedoborów benzyny i zależności od importowanej ropy.
Szczególnie upowszechniło się ono podczas II wojny światowej, gdy dostawy paliw były ograniczone, a drewno lub węgiel drzewny można było stosunkowo łatwo pozyskać lokalnie. Pozwalało to utrzymać samochody w ruchu, choć wymagało kompromisów: silnik zwykle tracił część mocy, instalacja zajmowała sporo miejsca, a kierowca musiał przed jazdą uruchomić gazogenerator i regularnie usuwać popiół oraz czyścić filtry.
Polska montowania Citroëna
Uzupełnienie redakcji: warszawska montownia Citroëna działała przy ulicy Czerniakowskiej, u zbiegu z Górnośląską. Jej historię opisaliśmy w osobnym artykule o warszawskim zakładzie marki.
Materiał zrealizowano Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach. Więcej zdjęć znajdziesz poniżej.
Podsłuchaj mnie w radiu i przez internet
Zapraszam do moich audycji „Po drodze ze świętym Krzysztofem” w Radiu Warszawa. Audycje można odsłuchać także przez internet.
Galeria
Galeria dołączonych zdjęć
