W niedzielny poranek w październiku 1920 roku André Citroën przyjechał do Saint-Denis, żeby obejrzeć jak działa napęd Adolphe’a Kégresse’a. Piasek wyładowany z barek posłużył za tor prób. Mechanik szybko usunął awarię jednego z pojazdów, a udana demonstracja przekonała przemysłowca do rozwijania wynalazku oraz zapewnienia konstruktorowi warsztatów i kapitału.
W tej historii ważną rolę odegrał Jacques Hinstin, współpracujący z Citroënem. To on powierzył Kégresse’owi trzy podwozia Type A Citroëna, które konstruktor miał wyposażyć w swoje gąsienice. Prace prowadzono przy warsztatach La Fournaise, położonych nad kanałem w Saint-Denis. Kégresse rozwijał tam rozwiązanie, nad którym pracował wcześniej w Rosji. Wśród ludzi pomagających mu we Francji znalazł się Penaud, mający doświadczenie w zakładach Grégoire i przy próbach silników lotniczych Lorraine. Konstruktor potrzebował jednak sprawnych pojazdów demonstracyjnych: dopiero ich jazda po trudnym podłożu mogła pokazać, ile warte są gąsienice dołączone do samochodowego podwozia. Hinstin zapewnił bazę do budowy trzech maszyn, a później, gdy pierwsze próby przyniosły dobre rezultaty, zainteresował nimi André Citroëna.
W samochodach Kégresse przednie koła były zwykłe, natomiast tylną część samochodu niósł i napędzał układ gąsienicowy. Większa powierzchnia podparcia pozwalała ograniczyć zapadanie się pojazdu w miękkim gruncie. Tak powstawał samochód półgąsienicowy.
Piasek z barek zamiast drogi
Położenie warsztatów nad kanałem ułatwiło przygotowanie prób.. Piasek rozładowywany z cumujących barek rozprowadzono grubą warstwą po ziemi i uformowano w pagórki. Powstało coś w rodzaju trudniejszego terenu, na którym można było sprawdzić zdolność samochodu do poruszania się po luźnym podłożu i pokonywania nierówności. Podczas pierwszych przejazdów pojazd gąsienicowy poruszał się po piasku z dużą łatwością, osiągając około 30 km/h. Kierowca kilkakrotnie zatrzymywał maszynę, po czym ponownie ruszał, nie mając problemów z wydostaniem się z luźnego piasku.
Właśnie ponowne ruszanie było istotną częścią próby. Rozpędzony samochód mógł pokonać fragment miękkiego podłoża dzięki bezwładności, ale zatrzymanie na piasku i kolejny start pozwalały ocenić, czy układ rzeczywiście zapewnia dostateczną przyczepność. Napędów 4×4 ani opon terenowych wtedy jeszcze nie było.
Niedzielny pokaz i niespodziewana awaria
Po tych doświadczeniach Hinstin zaprosił André Citroëna na demonstrację. Przemysłowiec przyjął propozycję i w niedzielny poranek przyjechał do Saint-Denis. Pokaz obserwowali również członkowie kierownictwa jego fabryki i personel techniczny. Kégresse mógł więc przedstawić działający wynalazek zarówno człowiekowi podejmującemu decyzje finansowe, jak i ludziom zdolnym ocenić jego konstrukcję. Trzy przygotowane samochody kolejno przejeżdżały przez teren prób i radziły sobie równie dobrze jak podczas wcześniejszych jazd próbnych.
Wtedy jeden z pojazdów niespodziewanie stanął. W relacji z tego wydarzenia zachował się ten niezręczny moment, ale także nazwisko człowieka, który szybko opanował sytuację: Maurice Penaud usunął usterkę. Skąd ta awaria? Samochody były konstrukcjami wymagającymi dalszej pracy, a przy ich demonstracji potrzebny był mechanik potrafiący zareagować na ewentualne problemy. Dla Citroëna istotne okazało się jednak to, co pojazdy zdołały zaprezentować na piasku – entuzjastycznie zareagował na nowe możliwości i potencjalne zainteresowanie rozgłosem, jaki mogły przynieść.
„Od dziś ten wynalazek jest mój”
„Nie mogę wyjść ze zdumienia po tym wszystkim, co właśnie zobaczyłem. Od dziś ten wynalazek jest mój” – miał powiedzieć André Citroën, według wspomnienia Maurice’a Penauda. Za tą deklaracją poszło zaplecze do dalszych prac. Według archiwalnego opisu Citroën zapewnił wynalazcy warsztaty i kapitał, a Kégresse oraz Hinstin rozwijali układ znany odtąd pod wspólnymi nazwiskami Citroën-Kégresse-Hinstin. W lutym 1921 roku możliwości gąsienic pokazano podczas prób na śniegu na Mont Revard. Wynalazek sprawdzano dalej w warunkach, do których pierwotnie go projektowano. Przed konstrukcją były jeszcze kolejne próby i zastosowania, także w Polsce: półgąsienicowe Citroëny trafiły do polskiego wojska, a w 1930 roku Citroën z gąsienicami wjechał na Gubałówkę. Początek współpracy miał jednak znacznie skromniejszą scenerię: warsztaty nad kanałem, piasek z barek i trzy samochody, których możliwości można było sprawdzić na miejscu.
Kim był Adolphe Kégresse?
Adolphe Kégresse urodził się 20 czerwca 1879 roku w Héricourt we Francji. Od młodości interesował się mechaniką, a wykształcenie zawodowe zdobył w Montbéliard. Na początku XX wieku wyjechał do Rosji, gdzie pracował przy samochodach cara Mikołaja II i kierował garażami cesarskimi. Do opracowania gąsienic skłoniły go trudności z użytkowaniem carskich samochodów podczas surowych zim i wyjazdów na polowania. Tam opracował system elastycznych gąsienic, pozwalający samochodom poruszać się po śniegu i miękkim podłożu. Rozwiązanie opatentował w 1913 roku. Po rewolucji 1917 roku przez Finlandię wrócił do Francji.
W 1920 roku rozpoczął współpracę z André Citroënem oraz Jacques’em Hinstinem. Został dyrektorem technicznym działu pojazdów półgąsienicowych, rozwijając konstrukcje wykorzystywane następnie podczas wypraw przez Saharę, Afrykę i Azję. Jego nazwisko stało się rozpoznawalne w wojsku, które stosowało podwozia w ciągnikach i samochodach specjalnych. Później pracował nad automatycznymi skrzyniami biegów i zdalnie sterowanymi pojazdami gąsienicowymi. Zmarł w 1943 roku w Croissy-sur-Seine. Pozostawił ponad 200 patentów.
Źródło: Jack Tribot Laspière, „Historique des voitures à chenilles Citroën-Kégresse”, fot ilustracyjna – nie przedstawia prawdziwych wydarzeń.
Galeria
Galeria dołączonych zdjęć
